Шымкент өз тұрғындарының сенімінен біржолата айырылып барады. Жаңғырудың қозғаушы күші болуы тиіс республикалық маңызы бар қала мәртебесі, іс жүзінде қалалық инфрақұрылымның құлдырауын жасырған шенеуніктердің құрғақ есептерінің өсуіне ғана қызмет етті. «Жайлы қала» туралы ұрандар мен бюджеттен бөлінген миллиардтар Шымкенттің қатал шындығына соғылып, тас-талқан болды.
Бүгінгі мегаполис — тұрғындардың мүддесі сыртқы жылтырақ пен қаржыны игерудің тасасында қалған жүйелі дағдарыс аймағы.
Төменде еліміздің үшінші мегаполисі неліктен инфрақұрылымдық және әлеуметтік тығырыққа тіреліп жатқаны туралы егжей-тегжейлі талдау ұсынылады.
1. Инфраструктуралық абсурд: асфальт — бір реттік өнім
Шымкенттің жол-коммуналдық шаруашылығы әлдеқашан қала тұрғындарының басты ашу-ыза тудыратын көзіне айналды. Жергілікті қызметтердің жұмысына қарап, мұнда ешқандай логика мен үйлесімділіктің жоқтығын анық аңғаруға болады.
-
- Асфальттың айналымы: Қалада сорақы үрдіс қалыптасты: алдымен жаңа асфальт төселеді, ал бірнеше аптадан кейін дәл сол жол құбырларды ауыстыру үшін қайта қазылады. Жолаушылар көлігі басқармасы мен коммуналдық монополистер арасындағы байланыстың жоқтығынан салық төлеушілердің миллиардтаған теңгесі сөзбе-сөз жерге көміліп жатыр. Қазан айында көлік прокуратурасы республикалық маңызы бар автожолдарды (соның ішінде «Самара-Шымкент» тас жолын) жөндеуге арналған шамамен 10 миллиард теңгенің тиімсіз жұмсалуының алдын алды. Сметалардағы бағаның негізсіз өсірілуі мен жұмыстардың қайталануы Шымкенттегі жол тендерлерінің шынайы сипатын көрсетті. Премьер-министр Олжас Бектенов қалаға жұмыс сапары барысында әкімдіктен мердігерлерді қатаң бақылауға алуды талап етіп, стандарттар жүйесінің қанағаттанарлықсыз екенін ашық мойындады.
- Апатты «жаңа» үйлер және алаяқтық: Шымкенттегі құрылыс бумы сапаның күрт төмендеуіне және алаяқтықтың өсуіне әкелді. Кезекте тұрғандар үшін салынған көпқабатты үйлер кепілдік мерзімі аяқталмай жатып-ақ қирай бастады. Шатырдан су ағу, қабырғалардың шытынауы және іргетастың отыруы қалыпты жағдайға айналды. Әкімдік заңсыз мәмілелер мен заңды айналып өтіп жасалатын «сұр» брондау келісімшарттары туралы ресми ескертулер жариялауға мәжбүр. Жақында қалада пәтер алаяқтығы бойынша 4 миллиард теңге жымқырып, жалдамалы пәтерлерде жасырынып жүрген қылмыскердің ұсталуы құрылыс нарығының қаншалықты криминалданғанын дәлелдейді.
2. Қаржылық ашықтықтың жоқтығы және биліктің этикалық дағдарысы
Шымкенттің басқару аппаратын дүр сілкіндірген жанжалдар жергілікті шенеуніктердің жауапкершілігі мен этика деңгейінің тым төмен екенін көрсетті.
-
- Әкімдіктің беделіне нұқсан келген соққылар: Жергілікті атқарушы органдар реформалармен емес, атышулы оқиғалармен жиі есте қалады. Желіде тараған, Шымкенттің аудан әкіміне ұқсайтын тұлғаның төбелес шығарып, соққы жұмсаған видеосынан кейін әкімшіліктің шұғыл тексеріс бастауы соның айғағы. Мұндай әрекеттер билік пен халық арасындағы алшақтықты тереңдете түседі.
- Бюджетті талан-таражға салу: Ішкі мемлекеттік аудит департаментінің есептері қалалық ведомстволардағы жүйелі заңбұзушылықтарды жыл сайын тіркейді. Қаржыны мақсатсыз пайдалану, орындалмаған жұмыстардың жалған актілері және ашық емес тендерлер жергілікті биліктің «төлқұжатына» айналды.
3. Түн жамылған экологиялық апат
Шымкенттегі ең қорқынышты жағдай — биліктің азаматтардың таза ауамен тыныстау құқығын қорғай алмауы.
-
- Өндірістік қалдықтар 1,5 есеге өсті: Прокуратура мен экологтардың ресми мәліметтері бойынша, соңғы үш жылда қала экологиясына түсетін салмақ шекті деңгейге жетті. Қала тұрғындарынан ауаның ластануына қатысты жыл басынан бері 367 шағым түскен (салыстыру үшін, 2024 жылы бұл көрсеткіш небәрі 13 болған еді).
- Түнгі түтін мен бақылау органдарының дәрменсіздігі: Күн батқаннан кейін Шымкентті қолқаны қабатын қою түтін мен күлімсі иіс басады. Экология департаментінің тексерістері ондаған заңбұзушылықтарды анықтап, кейбір кәсіпорындардың жұмысын уақытша тоқтатқанымен, бұл мәселені түбегейлі шешпейді. Қала әкімі Ғабит Сыздықбеков зауыттарды тәулік бойы тексеретін арнайы экологиялық комиссия құруды тапсырды. Бұл — өндірістік аймақтарды бақылаудың стандартты әдістері тиімсіз екенін және тұрғындардың денсаулығы күн сайын құрбандыққа шалынып жатқанын биліктің өз аузымен мойындауы.
Қорытынды: адамдар үшін емес, есеп үшін жасалған қала
Шымкенттегі дағдарыс — бұл «өсу кезеңінің ауруы» емес, тиімсіз менеджмент пен жүйелі жауапсыздықтың салдары. Мегаполис тек қана туындаған өртті сөндіру режимінде жұмыс істеп тұр. Әкімдіктің жаңа жолайрықтары туралы әдемі пресс-релиздерінің артында қираған үйлер, жол тендерлеріндегі ұрлық пен шымкенттіктер жұтуға мәжбүр болған уланған ауа жатыр.
Қатаң кадрлық шешімдерсіз, салғырт шенеуніктер мен мердігерлерді нақты қылмыстық жауапкершілікке тартпайынша және бюджеттің толық ашықтығын қамтамасыз етпейінше, Шымкент өмір сүруге қауіпті аймаққа айналу алдында тұр.
